Tổ mối là một công trình sinh học có cấu trúc vô cùng phức tạp. Bên trong tổ tồn tại hàng loạt đường hầm nhỏ, khoang khí và các lỗ thông gió được bố trí hợp lý nhằm duy trì môi trường sống ổn định cho cả đàn mối.
Nguyên lý hoạt động của tổ mối dựa trên hiện tượng đối lưu không khí tự nhiên:
Không khí nóng bên trong tổ sẽ bốc lên cao và thoát ra ngoài thông qua các khe thoát khí.
Không khí mát từ bên dưới hoặc bên ngoài sẽ được hút vào thay thế.
Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm giúp luồng không khí luôn được lưu thông liên tục.
Các lớp đất dày của tổ có tác dụng cách nhiệt và lưu trữ nhiệt lượng, giúp nhiệt độ bên trong ít biến động.
Cơ chế này thường được gọi là hiệu ứng ống khói tự nhiên (stack effect), một nguyên lý hiện nay được ứng dụng rộng rãi trong kiến trúc thụ động.
Kiến trúc mô phỏng sinh học là xu hướng thiết kế học hỏi từ các nguyên lý hoạt động của tự nhiên để giải quyết vấn đề trong xây dựng và đô thị.
Thay vì chống lại môi trường bằng các hệ thống cơ học tiêu tốn năng lượng, kiến trúc biomimicry tận dụng:
Trong đó, mô hình tổ mối được xem là một ví dụ tiêu biểu cho giải pháp làm mát thụ động hiệu quả và bền vững.
Một trong những công trình nổi tiếng nhất ứng dụng nguyên lý tổ mối là Eastgate Centre tại Harare.
Tòa nhà được thiết kế với hệ thống thông gió tự nhiên kết hợp các khe hút khí và đường dẫn không khí theo chiều đứng. Ban ngày, nhiệt lượng được hấp thụ bởi kết cấu bê tông dày; đến ban đêm, không khí mát tự nhiên sẽ giúp giải nhiệt cho toàn bộ công trình.
Nhờ thiết kế này, công trình tiêu thụ ít năng lượng hơn đáng kể so với các tòa nhà văn phòng thông thường cùng quy mô. Đây được xem là một bước tiến lớn trong lĩnh vực kiến trúc xanh và thiết kế bền vững.
Nguyên lý làm mát từ tổ mối hiện có thể được ứng dụng linh hoạt trong thiết kế nhà ở dân dụng thông qua nhiều giải pháp:
Bố trí cửa sổ và khe gió đối diện nhau giúp tạo dòng lưu thông không khí xuyên suốt công trình.
Giếng trời giúp khí nóng thoát lên phía trên, đồng thời kéo không khí mát từ dưới vào trong nhà.
Các vật liệu như gạch đất nung, bê tông dày hoặc tường hai lớp giúp ổn định nhiệt độ bên trong.
Thiết kế các ống dẫn khí âm tường hoặc dưới sàn giúp đưa không khí mát vào công trình mà không cần quạt cơ học.
Thiết kế mặt ngoài công trình nhằm giảm hấp thụ nhiệt trực tiếp và hỗ trợ luồng gió tự nhiên.
Việc ứng dụng nguyên lý tổ mối vào kiến trúc mang lại nhiều lợi ích rõ rệt:
Với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, Việt Nam có điều kiện rất phù hợp để phát triển các công trình ứng dụng thông gió tự nhiên theo mô hình tổ mối.Đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực ven biển, giải pháp này có thể:
Trong tương lai, khi xu hướng kiến trúc xanh ngày càng phát triển, các công trình mô phỏng sinh học được kỳ vọng sẽ trở thành một phần quan trọng trong thiết kế đô thị hiện đại tại Việt Nam.
Thiên nhiên luôn là nguồn cảm hứng vô tận cho sự sáng tạo của con người. Việc học hỏi cách xây tổ và điều hòa nhiệt độ của loài mối đã mở ra hướng tiếp cận mới cho ngành kiến trúc hiện đại — nơi công trình không chỉ đẹp và tiện nghi mà còn vận hành hài hòa với môi trường tự nhiên.
Kiến trúc mô phỏng tổ mối cho thấy rằng những giải pháp bền vững đôi khi không nằm ở công nghệ phức tạp, mà đến từ việc quan sát và ứng dụng thông minh các nguyên lý vốn đã tồn tại trong tự nhiên từ hàng triệu năm trước.
[1]. Turner, J.S.; Soar, R.C. Beyond Biomimicry: What Termite Mounds Can Tell Us About Living Buildings. First International Conference on Industrialized, Intelligent Construction (I3CON). 2008, 1–11.
[2]. Ocko, S.A.; King, H.; Andreen, D.; Bardunias, P.; Turner, J.S.; Soar, R.; Mahadevan, L. Solar-Powered Ventilation of African Termite Mounds. Journal of Experimental Biology. 2017, 220, 3260–3269.
[3]. Eastgate Centre Architecture. (n.d.). Biomimicry and Passive Cooling Design. Retrieved May 22, 2026.
[4]. Pearce, D. The Architecture of Eastgate Centre: Learning from Termite Mounds. Zimbabwe Publishing House, 1996.
Bản tin tổng hợp 08/06/2026
Sự phát triển nhanh chóng của các đô thị hiện đại đã mang lại nhiều cơ hội về kinh tế, văn hóa và xã hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra những áp lực lớn đối với môi trường sống. Mật độ dân cư ngày càng cao, quỹ đất công cộng ngày càng hạn chế, tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường đã trở thành những vấn đề phổ biến tại nhiều thành phố trên thế giới. Trong bối cảnh đó, các kiến trúc sư và nhà quy hoạch đô thị không ngừng tìm kiếm những giải pháp mới nhằm nâng cao chất lượng sống cho cư dân mà vẫn đảm bảo tính bền vững trong quá trình phát triển. Một trong những xu hướng nổi bật của thế kỷ XXI là mô hình cầu đi bộ kết hợp công viên trên cao. Đây không chỉ là công trình giao thông phục vụ nhu cầu di chuyển của người dân mà còn là không gian xanh, khu vực vui chơi, nghỉ ngơi và giao lưu cộng đồng được xây dựng ở độ cao nhất định so với mặt đất. Sự kết hợp giữa chức năng giao thông và cảnh quan sinh thái đã tạo nên những công trình mang giá trị đa chiều, góp phần thay đổi cách con người tiếp cận và sử dụng không gian đô thị. Nhiều dự án nổi tiếng trên thế giới đã chứng minh hiệu quả của mô hình này, cho thấy tiềm năng to lớn trong việc xây dựng các thành phố xanh, thông minh và đáng sống hơn trong tương lai.
Bản tin tổng hợp 30/05/2026
Giữa mặt hồ Michigan rộng lớn của nước Mỹ, có một công trình mà mỗi buổi sáng lại từ từ mở đôi cánh trắng khổng lồ hướng ra mặt nước. Từ xa, nó không giống một bảo tàng bằng thép và kính, mà giống một sinh vật đang thức giấc trước bình minh. Khi ánh sáng đầu ngày phản chiếu lên những đường cong trắng kéo dài ra phía hồ, cả công trình mang cảm giác như đang chuyển động, như thể nó có nhịp thở riêng giữa thành phố hiện đại. Đó là Milwaukee Art Museum — một trong những biểu tượng nổi bật nhất của kiến trúc mô phỏng sinh học hiện đại. Công trình được thiết kế bởi kiến trúc sư Santiago Calatrava, người nổi tiếng với phong cách kiến trúc giàu chuyển động và lấy cảm hứng từ cấu trúc tự nhiên. Thay vì tạo nên một khối bê tông cố định, ông muốn công trình có cảm giác “sống”, nơi hình khối và chuyển động có thể tạo ra cảm xúc giống như khi con người quan sát thiên nhiên.
Bản tin tổng hợp 18/05/2026
Sự phát triển nhanh chóng của các đô thị ven biển tại Việt Nam đang làm thay đổi mạnh mẽ diện mạo kiến trúc hiện đại. Những tòa nhà cao tầng liên tục xuất hiện tại Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu hay Phú Quốc không chỉ thể hiện tốc độ đô thị hóa mà còn phản ánh khát vọng tạo nên những biểu tượng kiến trúc mới cho thành phố. Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển đó là những thách thức lớn từ thiên nhiên như gió mạnh, bão nhiệt đới và tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu. Điều này khiến việc thiết kế các công trình cao tầng ven biển trở thành bài toán không chỉ về thẩm mỹ mà còn về độ an toàn và tính bền vững lâu dài. Trong dòng chảy của kiến trúc hiện đại, kiến trúc xoắn (Twisted Architecture) đang dần trở thành xu hướng nổi bật nhờ sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ kỹ thuật và nghệ thuật tạo hình. Với hình khối được xoay dần theo chiều cao, kiểu thiết kế này giúp công trình trở nên mềm mại, độc đáo và mang tính biểu tượng hơn. Đồng thời, cấu trúc xoắn còn có khả năng cải thiện tính khí động học, giảm áp lực gió tác động lên bề mặt công trình và tăng độ ổn định cho các tòa nhà cao tầng, đặc biệt tại những khu vực ven biển thường xuyên chịu ảnh hưởng của thời tiết cực đoan. Chính vì vậy, kiến trúc xoắn không chỉ là một xu hướng thiết kế mang tính thẩm mỹ mà còn được xem như một giải pháp tiềm năng cho các công trình ven biển trong tương lai.
Bản tin tổng hợp 11/05/2026
Trong thời đại phát triển mạnh mẽ của đô thị hiện đại, các công trình cao tầng ngày càng xuất hiện nhiều hơn nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng không gian trong các thành phố lớn. Tuy nhiên, khi chiều cao công trình tăng lên, các tác động của môi trường như gió mạnh và động đất cũng ảnh hưởng đáng kể đến độ ổn định của kết cấu. Những dao động do tải trọng động gây ra không chỉ làm giảm tuổi thọ công trình mà còn gây cảm giác khó chịu, mất an toàn cho người sử dụng. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng các công nghệ giảm dao động trong xây dựng trở thành một yêu cầu rất quan trọng. Một trong những giải pháp hiệu quả nhất hiện nay là hệ giảm chấn khối lượng điều chỉnh, hay còn gọi là Tuned Mass Damper (TMD).
Bản tin tổng hợp 29/04/2026
Trong lịch sử phát triển đô thị, hạ tầng giao thông luôn được xem là một hệ thống mang tính chức năng thuần túy, phục vụ việc kết nối và di chuyển. Tuy nhiên, trong bối cảnh kiến trúc đương đại, nơi trải nghiệm con người trở thành trung tâm, các công trình hạ tầng đang dần được tái định nghĩa như những không gian có khả năng giao tiếp với người sử dụng. Một trong những biểu hiện rõ nét của xu hướng này là sự xuất hiện của mô hình Musical Road – nơi con đường không còn “im lặng”, mà có thể tạo ra âm thanh có cấu trúc khi có sự tương tác của phương tiện. Con đường âm nhạc không đơn thuần là một sáng kiến kỹ thuật, mà là một hệ thống tích hợp giữa cơ học, âm học và nhận thức con người, mở ra một hướng tiếp cận mới trong việc thiết kế không gian chuyển động.
Bản tin tổng hợp 21/04/2026
Trong lịch sử phát triển của nhân loại, khả năng định vị luôn là một trong những yếu tố quyết định sự mở rộng không gian sống — từ những chuyến hải hành vượt đại dương cho đến các công trình xuyên lòng đất. Sự ra đời của hệ thống định vị toàn cầu GPS đã từng được xem như “đôi mắt” của nền văn minh hiện đại. Tuy nhiên, khi con người tiến sâu vào những môi trường mà tín hiệu vệ tinh không thể chạm tới — lòng đất, đáy đại dương hay không gian xa — những giới hạn của GPS dần lộ rõ. Chính trong bối cảnh đó, một công nghệ mới đã xuất hiện, mang theo tiềm năng thay đổi hoàn toàn cách con người định vị: tinh thể Thorium-229 (Th-229) trong nền Canxi Florua (CaF₂).
